اشاره : دیابت یکی از مهمترین مشکلات بهداشتی جهان محسوب می شود که با افزایش قند خون مشخص می شود.

در حال حاضر بیش از ۲۵۰ میلیون انسان در جهان با دیابت زندگی می کنند. بیماری های قلبی و عروقی، بیماری کلیه،


سالمندان : مهمترین توصیه تغذیه ای برای سالمندان، تهیه غذاهای ساده و کم حجم است به شکلی که تمامی نیازهای فرد به

مواد مغذی تامین شود و در عین حال متناسب با فرهنگ مصرف او باشد.

انتخاب نوع غذا در برنامه غذایی روزانه بر سلامت فرد تاثیرگذار است . نکته اساسی در برنامه غذایی، استفاده از گروه های

مختلف غذایی با تاکید بر کاهش مصرف چربی  و نمک و افزایش مصرف غذاهای پرفیبر است. اضافه وزن و چاقی، فشار خون

بالا، چربی خون بالا و دیابت از مشکلات شایع این سنین است که عمده ترین راه کنترل آن ها تغذیه مناسب و پیروی از یک

الگوی تغذیه ای صحیح می باشد.

روزانه حداقل ۶ لیوان ( ۱۵۰۰ میلی لیتر ) مایعات , ترجیحا آب برای پیشگیری از یبوست و کم آبی بدن مصرف کنید .

زیرا علی رغم نیاز واقعی به مایعات ممکن است کمتر احساس تشنگی کنید و به همین دلیل احتمال ایجاد کم آبی در بدن

و یبوست افزایش یابد .

با افزایش سن نیاز به انرژی کم می شود زیرا در این سنین فعالیت بدنی کمتر شده و در نتیجه بدن نیازمند غذای کمتری برای

ثابت نگهداشتن وزن است . برای محدود کردن دریافت انرژی , لازم است غذاهای کم حجم و غنی از مواد مغذی ( پروتئین ,

ویتامین و املاح معدنی) را بیشتر مصرف کنید و مصرف مواد شیرین و چربی ها را نیز کاهش دهید .

پروتئین مورد نیاز بدن باید از منابع با کیفیت بالا ( از لحاظ پروتئین ) مانند گوشت های کم چربی , مرغ , ماهی , سفیده تخم

مرغ , فرآورده های لبنی بدون چربی یا کم چربی تامین شود . غلات و حبوبات نیز از منابع گیاهی پروتئین هستند که اگر با هم

مصرف شوند تمامی نیاز بدن به پروتئین را تامین می کنند .

بطور کلی مصرف روزانه دو سهم گوشت ، ماهی یا تخم مرغ توصیه می شود که هر سهم معادل ۶۰ گرم گوشت لخم

پخته ( دو قطعه خورشتی ) یا دو عدد تخم مرغ و یا یک لیوان حبوبات پخته ( معادل نصف لیوان حبوبات خام ) یا یک لیوان

انواع مغزها ( گردو ، فندق ، بادام ، پسته و تخمه ) است .

لازم به یادآوری است که مواد این گروه قابل جایگزینی با یکدیگر می باشند و در افراد سالم مصرف روزانه یک عدد تخم مرغ ،

مطلوب است .

جذب کلسیم و تولید ویتامین D در بدن با افزایش سن کاهش می یابد که خود اثر مخربی بر سلامت استخوان ها دارد و

سبب افزایش احتمال شکستگی های استخوانی می شود. 

بنابراین با افزایش سن نیاز بدن به مصرف منابع غنی از کلسیم ( مانند شیر و ماست و …  ) و ویتامین D (  استفاده از

نورآفتاب، زرده تخم مرغ، جگر و ماهی ) افزایش می یابد.  قرار گرفتن روزانه به مدت حدود ۱۰ دقیقه در معرض نور مستقیم

خورشید و مصرف ویتامین D و کلسیم با نظر پزشک توصیه می شود.

لبنیات از منابع غنی کلسیم هستند. در برخی افراد که دچار عدم تحمل گوارشی شیر تازه هستند، سایر غذاهای غنی از

کلسیم از جمله ماست کم چرب ، پنیر کم نمک و کشک پاستوریزه و کم نمک را به عنوان جایگزین  شیر مصرف کنید .

همچنین می توان شیر بدون لاکتوز را در این موارد مصرف کرد . مصرف روزانه حداقل ۲ سهم از انواع لبنیات در روز ضروری

است.

هر واحد از این گروه برابر است با یک لیوان شیر یا یک لیوان ماست یا ۶۰ – ۴۵ گرم پنیر (به اندازه دوقوطی کبریت)

 یا یک لیوان کشک پاستوریزه.

با افزایش سن توانایی جذب B12 بدن کاهش می یابد . مصرف گوشت قرمز، ماهی ، شیر و تخم مرغ را بعنوان منابع

ویتامین B12 مورد نظر قرار دهید.

کم خونی فقرآهن در سنین بالا نسبت به افراد دیگر شیوع کمتری دارد اما در افرادی که غذاهای کم انرژی مصرف می کنند

و یا مشکوک به سوء تغذیه هستند شایع است نیاز مردان و زنان در سن بالای ۶۰ سال به آهن یکسان است.  مصرف چای

خصوصا بلافاصله بعد از غذاهای گیاهی حاوی آهن مانند حبوبات و غلات از جذب آهن جلوگیری می کند.  بنابراین از مصرف

چای از یک ساعت قبل تا ۲ ساعت بعد از غذا خودداری کنید.

زرده تخم مرغ ، گوشت، ماهی ، حبوبات و سبزی های برگ سبز تیره مانند جعفری ، برگ چغندر ، گشنیز ، انواع خشکبار

مثل خرما ، کشمش ، توت خشک ، انواع مغزها مثل پسته ، گردو ، بادام و فندق از منابع خوب آهن بشمار میروند و در میان

وعده ها بخشی از آهن مورد نیاز را تامین می کند.

نقش روی در بدن ترمیم بافت ها و افزایش ایمنی بدن است . بطور کلی مصرف روی در این سنین پایین است. بعلاوه ممکن

است با بالا رفتن سن ، جذب روی در بدن کمتر شود.  برخی از داروها مانند مکمل های آهن  و کلسیم در صورت مصرف

همزمان با غذاهای حاوی روی می تواند سبب کمبود روی در بدن شود . گوشت ، شیر ، حبوبات و گندم از منابع غنی روی

می باشند.  برخی از علائم کمبود روی شبیه علائمی است که بطور طبیعی همزمان با افزایش سن بروز می کند مانند کم

اشتهایی ، کاهش حس چشایی و انواع مشکلات پوستی.

منیزیم یکی از املاح موثر در استحکام و مقدار توده عضلانی بدن است. کمبود این عنصر نیز یکی از مشکلات تغذیه ای در

سالمندان می باشد و در افراد مبتلا به سو تغذیه و سوء جذب مواد غذایی نیز  بیشتر مشاهده می شود.

منابع غذایی منیزیم عبار تند از:

    آجیل

    لوبیای سویا

    دانه کامل ذرت

    ادویه ها

    اسفناج

    نخود سبز

    جگر و گوشت گاو

اسید فولیک یکی از ویتامین های گروه B است که در خونسازی و کاهش خطر بیماری های قلبی عروقی، جلوگیری از

افسردگی و آلزایمر نقش دارد. همچنین اسیدفولیک در پیشگیری از ابتلا به سرطان ها از جمله سرطان روده بزرگ ، سینه ،

مری و معده موثر است. با مصرف منابع غذایی غنی از اسیدفولیک شامل اسفناج ، سبزی های برگ سبز ، سبزی خوردن ،

کاهو ، خیار ، نخودفرنگی ، کلم بروکلی ، کلم برگ ، لوبیای سویا ، انواع گوشت ، سبزی های ریشه ای ، غلات کامل ،

جوانه گندم ، انواع حبوبات ، مرکبات ، توت فرنگی و موز می توان از بروز کمبود اسیدفولیک پیشگیری کرد.

منبع : غذای رژیمی – سلامتی کم کال


یبوست : دفعات اجابت مزاج و قوام و حجم مدفوع آن قدر در افراد مختلف متفاوت است که غالبا” به زحمت می توان حد طبیعی

اجابت مزاج را مشخص نمود و عادات غذایی ، فامیلی و اجتماعی در این امر موثر است.

 تعداد دفعات اجابت مزاج ممکن است از ۳ تا ۱۲ بار در هفته تغییر کند و وزن مدفوع در هر بار از ۳۵ تا ۲۳۵ گرم متغیر است.

 شکایت بیمار از یبوست غالبا” نشان دهنده تمایل او به دفعات بیشتر اجابت مزاج می باشد. در کلیه موارد موقعی می توان

گفت بیمار دچار یبوست است که دفع مدفوع به طور غیر موجه چند روز به تاخیر افتد یا مدفوع بیش از معمول سفت ، خشک

یا به زحمت قابل دفع باشد.

مصرف کم مایعات ، غذاهای با فیبر گیاهی کم و بسیاری از داروهای رایج ممکن است عامل یبوست باشد.یکی ازعوارض

 شایع عدم فعالیت بدنی و استراحت طولانی در بستر است. همچنین در صورتی که به علت اشتغالات اجتماعی یا تفریحی

یا شغلی اجابت مزاج به طور مکرر به تاخیر افتد و مورد بی توجهی قرار گیرد یبوست عارض می شود (بدون عیب عضوی ) .

در مواردی که تغییر ناگهانی در دفعات اجابت مزاج رخ دهد یا خون در مدفوع دیده شود باید مشکوک به علتی در یکی از

اعضای بدن بود.

علل یبوست

۱ – عوامل غذایی : غذاهای بدون فیبر گیاهی و مصرف کم مایعات

۲ – عدم فعالیت فیزیکی ، کمی حرکت و ورزش ، استراحت طولانی در بستر

۳ – بارداری

۴ – سن زیاد

۵ – داروها : بیهوش کننده ها ، ضد اسید ها ( املاح کلسیم و آلومینیوم ) ، آنتی کولیزژیکها ، ضد تشنج ها ، ضد افسردگیها

( سه حلقه ای و وقفه دهنده های گانگلیونی ) ، ضد پارکیونها ، ضد جنونها (فنوتیازینها ) ، وقفه دهنده های بتا آدرنژیک ،

املاح بیسموت ، دیورتیکها و ادرارآورها ، املاح آهن ، ملین ها و مسهل ها (در صورت مصرف مکرر و طولانی ) ، مسمومیت

فلزات ( آرسنیک ، جیوه و سرب ) ، شل کننده های عضلانی ، مشتقات تریاک .

۶ – اختلالات متابولیسم : هیپوکالمی ( کمبود پتاسیم ) ، هایپر کلمی ، اورمی ، پورفیری ، آمیلوئیدوز

۷ – اختلالات غدد درون ریز : هیپو تیروئیدیسم ، هیپرکلمی ، نارسایی جامع هیپوفیز ، فئوکروماسیتوما ، گلوکاگونوما

۸ – ناهنجاری ساختمانی کولون ، رکتوم و مقعد ، التهاب خارجی یا داخلی یا ضایعات سرطانی

۹ – اختلالات روانی

۱۰ – اختلالات عصبی : عصب گیری دیواره روده ( اگانگلیونوزیس ، اوتونومیک نوروپاتی ) ، تومور ، ضربه ، اختلالات مغزی

( سکته ها ، پارکسینونیسم یا لغوه ، سرطان )

۱۱ – تنفیه های مکرر و طولانی

درمان یبوست

به بیمار باید فهماند که :

۱ – اجابت مزاج روزانه لازمه سلامت نیست و اهمیت اساسی ندارد.

۲ – یبوست به صورتی که معروف شده مسمومیت ایجاد نمی کند.

۳ – بسیاری از علائمی که به یبوست نسبت داده می شود از قبیل بی حالی و سردرد و غیره ربطی به یبوست ندارد.

معمولا” درمان یبوست را به چند قسمت تقسیم می کنند :

* برقراری مجدد اجابت منظم مزاج

به بیمار باید دستور داده شود به طور مرتب بعد از صرف غذا مدتی به دستشویی رفته حالت اجابت مزاج به خود گیرد ، اگر چه

 احساس دفع مدفوع نداشته باشد تا به این ترتیب حرکات دفع منظم شود.مصرف مسهل و تنقیه در یبوست صلاح نیست زیرا

از بروز عکس العمل طبیعی روده ها جلوگیری می کند و هرگاه بیمار مدت طولانی از آنها استفاده کند به آن عادت کرده اعمال

طبیعی بدن انجام نشده در واقع داروها جای اعمال روده ها را می گیرند.در این صورت باید به تدریج و با استفاده موقت همراه

با کم کردن تدریجی ملین و تعویض ملین از نوع شیمیایی به گیاهی و از قوی به ضعیف یعنی از مسهل به ملین به تدریج

اعمال طبیعی روده ها را به آنها برگرداند تا بالاخره به قطع ملین مصرفی برسیم.

بیمار برای این که به استفاده از مسهل و تنقیه عادت کرده اغلب در مقابل دستورات دیگر مقاومت می کند و یکی از مشکلات

درمان ، غلبه بر این عیب روانی و بی اعتقادی بیمار است. بسیاری از ملین ها موجب آسیب مخاط رکتوم می شوند و همین

امر یکی از دلایل لزوم اجتناب از مصرف طولانی مدت ملین ها می باشد.

*رژیم غذایی

رژیم غذایی باید پاسخگوی نیازهای زیر باشد :

۱ – حجم  کافی زیرا یبوست غالبا” ناشی از حجم کم مواد غذایی است.

۲ – وجود مقدار کافی فیبر و باقی مانده گیاهی در رژیم غذایی .غذاهای حاوی الیاف گیاهی ، میوه و سبزیجات پخته و یا خام

در رفع یبوست موثرند.

۳ – مایعات کافی : صرف مایعات زیاد عبور محتویات روده را تسهیل می کند. به بیمار باید توصیه شود روزانه ۶ تا ۸ لیوان

 مایعات علاوه بر مایعات موجود در مواد غذایی مصرف کند . یک لیوان آب گرم نیم ساعت قبل از صرف صبحانه اثر ملین را دارد.

*ورزش

حرکات ملایم ورزشی و فعالیت فیزیکی ضروری است و باید به بیماران بستری هم به صورت فعال یا مصنوعی (توسط شخص

 دیگر ) تحمیل شود. قدرت و فعالیت عضلات شکم در تخلیه روده موثر است و در افرادی که شکم بزرگ و عضلات ضعیف دارند

می توان دستور تمرین ورزشهای شکمی داد.

*ملین ها

این مواد را می توان به ملین های محرک ، افزایش دهنده ه حجم ، ملین نمکی ، مرطوب کننده و چرب کننده تقسیم نمود.

مصرف آنها مخصوص یبوستهای ساده و در موارد خاص و به طور موقت است هرگز نباید در دردهای بدون تشخیص شکمی یا

مواردی که انسداد روده یا تراکم مدفوع در کار است مصرف شوند . استعمال مکرر و طولانی آنها مجاز نیست مگر این که به

تشخیص پزشک درمان قاطعی برای بیماری اصلی وجود نداشته باشد زیرا مصرف طولانی این مواد حرکات و عکس العمل

طبیعی روده را مختل می کند و خود موجب یبوست دائمی می گردد بعلاوه در این صورت آسیب به روده و رکتوم اجتناب ناپذیر

می باشد.

استعمال مخلوط ملین ها نه تنها مزیتی ندارد بلکه ممکن است معایب زیادی داشته باشد. مصرف وسواس گونه ملین ها

غالبا” به هر درمانی مقاوم است و خصوصا” در صورتی که یک زمینه روانی قوی در کار باشد درمان بسیار مشکل است.

*تنقیه ها

چون تنقیه با برقراری حرکات طبیعی و عکس العمل روده مقابله می کند استعمال طولانی آن صحیح نیست و تنها به عنوان

یک درمان موقت در یبوست یا تراکم مدفوع می توان از آن استفاده کرد.با این وجود در بعضی موارد برحسب نیاز ممکن است

استفاده از تنقیه برای مدت طولانی ضروری باشد.

۱ –  تنقیه نمک : محلول سرم فیزیولوژی گرم به مقدار ۵۰۰ تا ۲۰۰۰ میلی لیتر استعمال می شود و اثر تحریک کننده ندارد

(۹ گرم نمک در ۱ لیتر آب )

۲ – آب گرم معمولی به مقدار ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ میلی لیتر تنقیه می شود و اثر تحریک کننده دارد.

۳ – تنقیه آب صابون : ۷۵ میلی لیتر صابون مایع در یک لیتر آب تنقیه می شود و اثر محرک دارد.

۴ – تنقیه روغنی برای نگهداشتن : ۱۸۰ میلی لیتر روغن معدنی (پارافین ) یا گیاهی (مثلا” زیتون ) را هنگام خواب به ملایمت

وارد رکتوم می کنند و بیمارآن را در رکتوم نگه می دارد. صبح روز بعد روغن با مدفوع دفع می شود. این تنقیه را می توان تا

بازگشت حرکات طبیعی روده ادامه داد.

منبع : غذای رژیمی – سلامتی کم کال


گاستریت : در چندین دهه گذشته , پزشکان توصیه های مختلفی را برای پیشگیری از بیماری های التهابی معده و زخم پپتیک

توصیه کرده اند . اما توصیه مشترک در بین تمام نظرات اجتناب از مصرف غذاهای تند , قهوه و الکل و افزایش مصرف شیر و

غذاهای نرم و مطلوب را شامل می شود .